Bu makale yalnızca genel bilgilendirme ve eğitim amaçlıdır. Hukuki, vergi, muhasebe, göçmenlik, finansal, yatırım veya başka herhangi bir profesyonel danışmanlık niteliği taşımaz. Kanunlar, kurallar ve kişisel koşullar değişebilir. Karar vermeden önce güncel gereklilikleri ilgili resmî makamdan doğrulayın ve yetkin bir uzmana danışın. Bu makaleyi okumak herhangi bir profesyonel-müvekkil ilişkisi oluşturmaz.
Bir AB ülkesinde geçirilen beş yıl, AB vatandaşı olmayan birine kalıcı olarak kalma hakkı kazandırabilir — ama bu hakkın arkasındaki sayacı, farkına varmadan bozmak hiç de zor değildir.
"AB uzun süreli oturum" nedir
AB uzun süreli oturum statüsü, 2003/109/EC sayılı Konsey Direktifi ile oluşturulmuş, AB vatandaşı olmayan (üçüncü ülke) uyruklular için Avrupa çapında geçerli bir oturum statüsüdür. Bir kez verildiğinde, ülkede yaşamaya dair neredeyse kalıcı bir hak, pek çok alanda vatandaşlarla eşit muamele ve — ilke olarak — başka bir AB ülkesine geçiş için daha kolay bir yol sağlar.
Bu, vatandaşlık değildir ve bir ülkenin kendi ulusal daimi oturma izniyle de aynı şey değildir. AB üyelerinin çoğu, AB sistemiyle birlikte kendi yerleşim programlarını da yürütür, kimi zaman farklı adlar altında; direktif ise ortak bir asgari zemin belirler. En baştan not edilmesi gereken iki istisna var: kurallar Danimarka veya İrlanda'da geçerli değildir; bu ülkeler kendi sistemlerini sürdürür.
Beş yıl kuralı
Temel gereklilik zamandır. 4. Madde uyarınca, bir üye devlet, başvurudan hemen önce topraklarında beş yıl boyunca yasal ve kesintisiz ikamet etmiş kişiye bu statüyü verir. "Yasal" ifadesi ağırlık taşır: yılların genellikle uygun bir oturma iznine dayanarak geçirilmesi gerekir ve belirli geçici statülerde — öğrenim, mevsimlik iş, görevlendirmeler veya resmi olarak sınırlı bir amaç taşıyan izinler — geçirilen süre, direktife ve ulusal kurallara bağlı olarak yalnızca kısmen sayılabilir ya da hiç sayılmayabilir.
Beş yılın üzerine bir ülke şunları talep edebilir (5. Madde): "kendisini ve aile fertlerini sosyal yardım sistemine başvurmadan geçindirmeye yeterli" istikrarlı ve düzenli kaynaklar, hastalık sigortası ve — ulusal hukukun öngördüğü yerde — dil sınavı gibi uyum koşullarını karşılaması.
Sayacı sıfırlayan ülke dışı günler
İşte tam da burada kesin bir kayıt kendini gösterir. Beş yıl kesintisiz olmalıdır, ama direktif normal hayata alan tanır. 4(3). Madde uyarınca, ardışık altı aydan kısa ve beş yıllık dönemin tamamında toplamda on ayı aşmayan yokluklar sayımı kesintiye uğratmaz.
| Ülke dışında geçirilen süre | Beş yıllık sayıma etkisi |
|---|---|
| Üst üste 6 aydan az ve toplam ≤ 10 ay | Kesintiye uğratmaz |
| 6 ay veya daha uzun tek bir ardışık yolculuk | Ulusal bir istisna geçerli değilse kesintiye uğratabilir |
| Toplamda 10 aydan fazla ülke dışı | Kesintiye uğratabilir |
Bu çizgilerden herhangi birini aşarsanız ve ülkeniz bir istisna tanımıyorsa, uygun geçen dönem kırılabilir — ve beş yıla yeniden başlamanız gerekebilir. Üye devletler daha cömert olabilir: 4(3). Madde, "belirli veya istisnai nedenlerle" daha uzun yoklukları kabul etmelerine izin verir, ancak bu takdire bağlı ve ülkeye özgüdür, dolayısıyla asla varsaymayın.
Statüyü elde ettikten sonra korumak
Statüyü kazanmak bir sayımdır; onu korumak başka bir sayım. 9. Madde uyarınca, uzun süreli oturum statüsü AB'den ardışık on iki ay ayrı kalma sonucunda kaybedilebilir. Ülkeler daha uzun süreye izin verebilir veya istisnalar tanıyabilir ve direktif, statü bu şekilde sona ererse yeniden kazanmak için kolaylaştırılmış bir prosedür şart koşar. Ulusal izinler daha da katı olabilir — örneğin Birleşik Krallık'ın yerleşik statüsü kendi yokluk sınırlarına göre işler (bkz. Birleşik Krallık'ın 180 gün kuralı).
Güncellik konusunda bir uyarı: bir reform beklemede, henüz geçmiş değil. Komisyon, hareketliliği kolaylaştırmak ve süreci hızlandırmak için Nisan 2022'de direktifin yeniden düzenlenmesini önerdi, ancak 2026 itibarıyla müzakerelerde tıkanmış durumda — dolayısıyla yukarıdaki rakamlar hâlâ yürürlükte olanlar. Bunları AB asgari zemini olarak değerlendirin ve herhangi birine güvenmeden önce güncel ulusal kuralı teyit edin.
Üç farklı gün sayımı, tek takvim
Bunları birbirine karıştırmak kolaydır, o yüzden ayrı tutun:
- Schengen 90/180 kısa, vizesiz ziyaretleri sınırlar — ikameti değil.
- 183 gün vergi kuralları verginizi nerede ödeyeceğinizi belirler ve ülkeden ülkeye değişir.
- Beş yıllık ikamet sayımı kalıcı olarak yerleşip yerleşemeyeceğinizi belirler.
Bunlar aynı takvim üzerinde işler ama farklı sorulara yanıt verir ve biri için zararsız olan bir yolculuk, bir diğeri için önem taşıyabilir. İlk ikisini Schengen 90/180 ve 183 gün vergi kuralı yazısında birbirinden ayırıyoruz.
Kaydın neden önemli olduğu
Sonunda başvurduğunuzda, beş yılı göstermek — ve her giriş ile çıkışı hesaba katmak — genellikle sizin yükümlülüğünüzdür. Yetkililer beyan ettiğinizi sınır kayıtlarıyla karşılaştırabilir ve AB'nin yeni Giriş/Çıkış Sistemi gibi sistemler artık geçişleri otomatik olarak kaydediyor. Beş yıllık seyahati hafızadan, eski biniş kartlarından ve pasaport damgalarından yeniden kurmaya çalışmak, insanların on ay çizgisini farkında olmadan aşmasının tam olarak nasıl gerçekleştiğidir.
Countly'nin sessizce yaptığı iş işte budur. Her ülkede geçirdiğiniz günleri telefonunuzda otomatik olarak sayar ve her giriş ile çıkışın özel, o ana ait bir kaydını tutar — bir oturum başvurusunun istediği türden bir kanıt, vergi ve Schengen sayımlarının da. Hesap yok, analitik yok, reklam yok; kayıt cihazınızda kalır.
Bu, genel bilgidir; hukuki veya vergisel danışmanlık değildir. Kurallar ülkeden ülkeye değişir ve zamanla değişir — kendi durumunuz için resmi kaynaklara veya nitelikli bir danışmana başvurun.